Activiteiten:


Home

"Laatste" nieuws

Vrijdagmiddagcafé

Vaste activiteiten

Multiculturele Activiteiten




Informatief:

Archief Exposities ( )

Archief Activiteiten

Villa Foto's

Villa Video's

GLBTQ video's

Geschiedenis



Overig:

Links

Oud sponsors

Zoeken



Websites:

Global Village Festival

COC Nijmegen

DITO online

Gay Gelderland

Roze Meifeesten

Roze Woensdag

Villa Lila is lid van Creatief Produktieplatform Smeerolie




Webmaster:
Gerard van Voskuilen



Nijmegen als “Het kwade exempel“

Op 21 maart 2005 publiceerde de Gelderlander een artikel van mij onder
de kop “Vrijheid van meningsuiting tot hoe ver?”.  Ik had net het boek
“Het kwade exempel van Gelre” gelezen. Dat boek gaat onder andere
over de zeer korte periode in de door godsdiensttwisten geteisterde
16e eeuw dat in de vrije rijksstad Nijmegen godsdienstvrijheid heerste.
Dit tot grote ergernis van de autoriteiten buiten de stad.
Lessen trekken uit de geschiedenis.

´…in vrede … mit eynander conversiren…´ 
(of: `Nijmegen: die rare stad…`)

Elke burgerlijke vrijheid is in soms eeuwenlange politieke gevechten door de burgers op de overheid veroverd. Of de overheid nu een kleine regentenkliek was in de vrije rijksstad Nijmegen, een al dan niet van een stadhouder voorzien federaal  republiekje, een absolute dan wel constitutionele monarchie, elke overheid stelt grenzen aan de burgerlijke vrijheden… Toch is het onmiskenbaar dat met name de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van meningsuiting in onze samenleving buitengewoon ernstig worden genomen. De uitspraak van de rechter in de door beledigde gelovigen aangespannen zaak tegen Hirsi Ali van afgelopen week onderstreept dat nog eens. Toch wordt zowel de roep om de vrijheid van godsdienst als die van meningsuiting in te perken tegenwoordig weer luider. Nijmegen was in zijn 2000 jarige geschiedenis lange tijd een tamelijk onafhankelijke stad en het is aardig om een stukje geschiedenis in herinnering te roepen dat met dit onderwerp te maken heeft.

In 1566 komt het in de meeste Nederlanden tot grote onlusten die de geschiedenis zijn ingegaan als de Beeldenstorm. Die beeldenstorm wordt veelal aangewakkerd door rondreizende predikanten, die protestantse ideeën verkondigen in de in wezen nog katholieke Nederlandse gewesten. Ook in Nijmegen komt uiteindelijk een predikant prediken: eerst in `hagen` buiten de stadsmuren. Hij trekt een groot publiek en veroorzaakt in korte tijd nogal wat beroering in de stad. De plaatselijke overheid wil onlusten voorkomen en besluit de predikant toe te laten tot de stad en hem wordt zelfs het kerkje van de Commanderie van St. Jan ter beschikking gesteld voor zijn godsdienstoefeningen. Op 31 augustus 1566 stelt de stad een Godsdienst Regeling vast. Daarin kondigt Nijmegen een vorm van godsdienstvrijheid af in de stad en het rechtsgebied van de stad die bijzonder modern aandoet. De beperkingen van deze vrijheid klinken niet alleen heel redelijk, maar ook uiterst actueel: men mag elkaars bezittingen, bedoeld zijn de gebouwen en vooral de beelden natuurlijk, geen schade toebrengen en men mag elkaar niet beledigend bejegenen vanwege elkaars godsdienstige overtuigingen.  En de stad stelt zowel de belangrijkst katholieke kerk, de St. Stevens, als de protestantse kerk onder bescherming.

De regenten zijn niet zo verlicht als ik ze nu lijk voor te stellen. Het zijn bestuurders die geen zin in rotzooi hebben. Zij vinden dat de bevolking `…in vrede ende enycheyt mit eynander conversiren, leven ende verkeren´ moet. Ze denken nog dat ze het werkelijke, onbetwiste gezag zijn in de stad. Ze hebben de situatie verkeerd ingeschat. Zo is er onder de ambachtslieden veel onvrede over hun geringe invloed op het stadsbestuur. Deze ambachtslieden zijn meestal brave katholieken die niets op hebben met ´ketters´. Ook de zeer katholieke landelijke overheid stelt de onafhankelijke opstelling van het eigenwijze Nijmegen niet op prijs. Zij spreekt over Nijmegen als het `kwade exempel van Gelre` want in navolging van Nijmegen stellen ook andere steden zo´n godsdienstregeling in en laten dus ketters prediken. De stadhouder van de koning in Gelre is niet de domste en weet handig gebruik te maken van de situatie in de stad. Wat het bestuur probeert te voorkomen gebeurt toch: er verdwijnen beelden van Christoffel en Antonius, twee in Nijmegen populaire heiligen… Dat verhit de gemoederen en opgestookt door de stadhouder dwingen de ambachtslieden het stadsbestuur tot ingrijpen. De predikant en zijn aanhang worden de stad uitgezet. Nijmeegse vrouwen verbranden de protestantse preekstoel en de muts van de predikant op de blauwe steen… Een dag later staat op de blauwe steen een beeld van de heilige Catharina. Niet alle beeldenstormers hebben de stad kennelijk verlaten…  Vrijwel alle mensen die in 1566 de stad uitgezet zijn worden later door de Bloedraad van Alva veroordeeld en `voor eeuwig uit alle landen en heerlijkheden van de koning verbanden en al hun goederen confisqueerde`. De overheid gooit ze het land uit en hun bezit pikt ze in. Nog een idee voor Wilders.

Het naspel. In Nijmegen blijft het nog lang onrustig.  De stad probeert de onafhankelijkheid te behouden, kiest daarbij nu eens voor de kleine nieuwe protestantse republiek, verzoent zich dan weer met de zeer katholieke majesteit van Spanje en verspeelt al doende alle rechten.  Prins Maurits maakt in 1591 een eind aan het laatste restje onafhankelijkheid: voortaan bepaalt hij het stadsbestuur. De openlijke uitoefening van de katholieke godsdienst wordt verboden. De St. Stevenskerk wordt een protestantse kerk. Pas de oekomenisch gezinde dominee Colijn maakt er in onze tijd weer een kerk voor iedereen van.

In het huidige debat om de burgerlijke vrijheden in te perken staat de holebi beweging voor een duivels dilemma. De inperking van de godsdienstvrijheid die ervoor zou zorgen dat pastoor, dominee en imam niet langer holebi´s straffeloos kunnen beledigen en dood wensen is buitengewoon welkom. Maar holebi´s weten wat het betekent om de eigen overtuigingen niet te kunnen uitdragen. Openlijk spreken over homoseksualiteit was ooit zeer riskant. Het kon je bijvoorbeeld je baan kosten… Het is daarom niet zo raar dat we een uitweg uit dit dilemma zoeken door te pleiten voor de versterking van artikel 1 uit de grondwet. Het artikel dat alle burgers van Nederland beschermen wil tegen discriminatie: op welke grond dan ook…  Maar is dat nu echt zo veel slimmer dan de voorwaarden die de Nijmeegse bestuurders indertijd aan de godsdienstvrijheid stelden?

Helm de Laat

Helm de Laat is directeur van Nijmegens holebi-centrum Villa Lila.

Gebruikte literatuur: `Het kwade exempel van Gelre`., Maarten Hageman, 2005, Uitgeverij Vantilt, 450 pagina´s. Leest als een trein…


Terug naar Geschiedenis





St. Beheer Homohuis Nijm.
(Villa Lila)

Burg. Hustinxstraat 234
6512 AC  NYMEGEN



Stuur ons een mail